Ultrazvučna dijagnostika krvnih žila vrata i mozga
 
APARAT KOJI SPAŠAVA ŽIVOT
 
Ultrazvučna dijagnostika je moderna i široko rasprostranjena dijagnostička procedura kojom se, na dokazano neškodljiv i potpuno bezbolan način, mogu vizualizirati organi i tkiva, u realnom vremenu – u trenutku pregleda, i time olakšati put do točne i precizne dijagnoze te, slijedom toga, adekvatne i pravovremene terapije.
 
 
Suvremeni ultrazvučni aparati, zahvaljujući kombinaciji slike (morfologija) i dopler efekta, mogu prikazati i funkcionalno stanje (hemodinamika) cirkulacije u određenim regijama ljudskog tijela. Primjena neurosonoloških metoda, odnosno dopler ultrazvučna dijagnostika, omogućila je otkrivanje početnih promjena na krvnim žilama koje opskrbljuju mozak, dakle rano, dok još nije došlo do jačeg suženja i posljedičnog oštećenja moždanih stanica.

Pogled u unutrašnjost
Kolor dopler ultrazvuk nezamjenjiv je alat u morfološkom, ali prije svega u funkcionalnom ispitivanju stanja krvnih žila. Taj pregled omogućava prikaz morfologije krvne žile i istovremeno procjenu utjecaja promijenjene (patološke) morfologije na funkcionalna svojstva cirkulacije, zbog čega je ta metoda postala nerazdvojni dio dijagnostike u neurologiji, posebice u cerebrovaskularnim bolestima. Pregledom arterija otkriva se postojanje ateromatoznih plakova, njihova morfologija i stupanj suženja krvne žile plakom, a samim tim i mogućnosti komplikacija do kojih mogu dovesti takva suženja.

Upotreba boje omogućila je još točniji prikaz krvnih žila, a i kraće trajanje pretrage. Obojenim doplerom pretražuju se krvne žile s prednje strane vrata, tzv. karotidne arterije s obje strane vrata te vertebralne arterije, koje se penju uz vrat sa stražnje strane, prolazeći kroz otvore na izdancima vratnih kralježaka. Oko 30% ishemijskih moždanih udara uzrokovano je aterosklerotskom bolešću ekstrakranijskog (vratnog) dijela karotidnih arterija.

Opasno suženje
Karotidne aterosklerotske promjene najčešće se nalaze na karotidnoj bifurkaciji (račvištu), što je uvjetovano načinom toka krvi. Karotidna aterosklerotska bolest u općoj populaciji starosne dobi preko 65 godina javlja se u oko 20%, a hemodinamski značajna stenoza karotidne arterije u oko 5-7% populacije, s prevalencijom muškog spola 2:1.

Ishemički moždani udar čini 70-80% svih moždanih udara i predstavlja stanje u kome protok krvi nije dovoljan da zadovolji metaboličke potrebe moždanog tkiva, odnosno predstavlja vrhunac i kritičnu točku dugog i progresivnog toka cerebrovaskularne bolesti. Cerebralna ishemija predstavlja disproporciju između relativno konstantnih energetskih potreba moždanog tkiva i dotoka krvi, koja dovodi do funkcionalnih i organskih lezija mozga.



U otprilike 60% slučajeva uzrok je ishemičkog moždanog udara okluzivna arterijska bolest ekstrakranijalnog dijela karotidnih arterija, odnosno karotidna stenoza. Ovisno o stupnju suženja, ona može dovesti do hemodinamskih poremećaja (hemodinamski značaj), a u zavisnosti od njihovih kvalitativnih karakteristika, tj. izgleda (površine) i građe aterosklerotskog plaka, može biti i potencijalni izvor embolusa.

Suženje karotidnih arterija može biti asimptomatsko ili simptomatsko, a prema dužini trajanja i reverzibilnosti simptoma može se očitovati kao tranzitorna ishemička ataka (TIA), ili infarkt mozga (moždani udar). Prema stupnju suženja može biti niskostupanjska stenoza do 50%, srednjestupanjska stenoza sa suženjem 50-69% te visokostupanjska stenoza 69-95%. Suženje iznad 95% je subokluzija i zahtijeva poseban pristup u odabiru liječenja svakog bolesnika ponaosob. Sve bolesnike u kojih se dijagnosticira simptomatski značajna stenoza iznad 69% treba uputiti vaskularnom kirurgu, da se procijeni i eventualno učini endarterektomija - operativno odstranjenje aterosklerotskog plaka. U odabranih bolesnika u obzir će doći umetanje stenta u suženu karotidnu arteriju budući da je operacija nemoguća ili visokorizična za bolesnika.

Transkranijski dopler
Anatomsko-funkcionalni odnos karotidnog i vertebrobazilarnog sistema sugerira potrebu dijagnostičke kombinacije dopler karotidne ultrasonografije i transkranijalnog doplera u kompletnoj hemodinamskoj evaluaciji moždanog protoka. Transkranijalni dopler (TCD) je funkcionalna ultrazvučna metoda za ispitivanje intrakranijalnog dijela moždane cirkulacije, kojom se neinvazivno i bezbolno mogu izmjeriti brzine strujanja krvi u arterijama na bazi mozga.

Obojeni dopler može prikazati samo dio krvnih žila mozga u vratnom dijelu, do njihovog ulaska u lubanju, jer kosti glave predstavljaju prepreku prolasku ultrazvučnog vala. Taj se dio moždane cirkulacije pregledava pomoću TCD-a, koji prikazuje krvne žile unutar samog mozga, a koristi pulzirajući ultrazvuk i sonde niskih frekvencija koje se postavljaju na mjesta gdje su kosti lubanje najtanje.

TCD ima velik broj osobina koje mu daju prednost u kliničkoj primjeni. Ta metoda omogućava pouzdano, brzo, ponovljivo i dinamično ispitivanje intrakranijalne cirkulacije. Vrlo je udobna za bolesnika i apsolutno neinvazivna, relativno je jeftina, ne zahtijeva posebne uvjete izvođenja. Jedna od brojnih indikacija za primjenu TCD-a je ekstrakranijalna okluzivna karotidna bolest, kod koje TCD pokazuje intrakranijalni hemodinamski poremećaj.

Na temelju dobivenih brzina i smjera cirkulacije, a ovisno o određenim dubinama ispitivanja, može se zaključiti je li cirkulacija u glavi uredna ili poremećena. Ako je poremećena, analizira se u skladu s nalazom na krvnim žilama vrata, kada se može procijeniti je li riječ o suženju krvnih žila u glavi, ili pak o preraspodjeli cirkulacije u slučaju kada su žile na vratu znatno sužene ili je potpuno prekinuta cirkulacija.

 
 
Mr.sc. Ines Strenja-Linić, dr.med.