Žučni kamenci
 
Crne i smeđe perle
 
Žučni su kamenci vrlo česta pojava te se procjenjuje da oko 10% populacije i oko 30% populacije iznad 65 godina, u Europi i Americi ima žučne kamence. U žena su žučni kamenci dvostruko češći nego u muškaraca.
 
 
Dvije su osnovne skupine žučnih kamenaca: kolesterolski kamenci (80%) i pigmentni kamenci (20%). Kolesterolski se kamenci dijele na čiste i miješane, a pigmentni na crne i smeđe. U zapadnoj populaciji prisutni su samo crni pigmentni kamenci.
Najčešći rizični faktori za razvoj žučnih kamenaca jesu: starija životna dob, ženski spol i debljina. Nadalje, povećan rizik postoji u osoba s naglim gubitkom tjelesne težine, u trudnoći, kod osoba koje ne uzimaju hranu na usta, uz neke lijekove (osobito oralne kontraceptive), kod velikih operacija završnog tankog crijeva i šećerne bolesti.
Prva je faza u formiranju kolesterolskih kamenaca stvaranje žuči prezasićene kolesterolom, potom nukleacija i na kraju retencija kolesterolskih kristala te rast kamenca. Zapadni tip pigmentnih kamenaca čine mali, crni kamenci, a najčešće se formiraju kod kroničnih hemolitičkih anemija i u jetrenoj cirozi.
Važno je napomenuti da većina osoba sa žučnim kamencima (75%) nema tegobe, a kamenci se detektiraju slučajno, najčešće ultrazvukom. Simptomi se javljaju tek kada se kamenci pomaknu i zatvore izlaz iz žučnoga mjehura ili žučne kanale. Napadi bolova javljaju se najčešće nakon obroka teže i masne hrane, pod desnim rebrenim lukom i u žličici, a često «sijevaju» pod desnu lopaticu. Bol je često praćena mučninom, povraćanjem te tresavicom i povišenom tjelesnom temperaturom. Upala žučnoga mjehura može biti akutna i kronična. U 10-15% bolesnika s kamencima u žučnome mjehuru kamence možemo naći u glavnom žučnom vodu.
 
 
Otkrivanje i liječenje
 
Dijagnostički postupci u detekciji žučnih kamenaca ovise o njihovom sastavu i lokalizaciji. Ipak, ultrazvuk predstavlja metodu izbora u detekciji žučnih kamenaca. Žučni mjehur lako se prikaže, a i 95% kamenaca veće je od 2 mm. Nemogućnost prikaza žučnoga mjehura natašte indirektan je znak bolesti. Ultrazvučni nalaz ima karakterističan izgled i ne predstavlja problem niti ispitivaču početniku. Detekcija kamenaca u žučnim vodovima često je ometana zrakom u crijevu i moguća je u otprilike polovice oboljelih. Ranije upotrebljavane pretrage: - peroralna kolecistografija i intravenska kolangiografija - gotovo su u potpunosti izostavljene iz prakse. U većini slučajeva dovoljan je samo ultrazvučni pregled. Prema potrebi, pretraga se upotpunjuje drugim sofisticiranijim radiološkim i endoskopskim pretragama (endoskopska retrogradna kolangiopankreatografija, endoskopski ultrazvuk, magnetska kolangiopankreatografija i druge).
Kirurško je liječenje metoda izbora u liječenju bolesnika koji imaju smetnje i komplikacije uzrokovane žučnim kamencima. Kontroverzna su mišljenja u vezi s operacijom žučnih kamenaca u osoba bez smetnji. Većina se slaže da treba operirati samo one asimptomatske nosioce žučnih kamenaca u kojih su prisutni rizični faktori za razvoj komplikacija. To su, u prvom redu, šećerna bolest, debljina i prisutnost kalcifikata u stijenci žučnoga mjehura. Klasična kolecistektomija predstavlja rutinski operacijski zahvat, s niskom stopom blagih komplikacija (4%). Laparoskopska kolecistektomija počela se raditi osamdesetih godina prošloga stoljeća i brzo je postala metoda izbora zbog znatno kraće hospitalizacije, nižih troškova i manjeg broja komplikacija. Tu operaciju naši bolesnici često zovu «laserska operacija», što je netočno jer se radi o laparoskopskoj operaciji žučnoga mjehura koja se izvodi u općoj anesteziji. Kod operacijskog zahvata odstranjuje se žučni mjehur, a ne samo žučni kamenci. Uloga je žučnoga mjehura koncentriranje i pohrana žuči. Nakon operacijskog odstranjenja žučnoga mjehura, žuč se i dalje stvara u jetri i kroz žučne vodove u jetri i izvan nje dolazi u tanko crijevo, gdje obavlja svoju funkciju u probavi masti.
Otapanje kamenaca primjenjuje se rijetko zbog ograničenog broja pogodnih bolesnika, skupoće i rizika od komplikacija.
Kamenci u žučnim vodovima eliminiraju se u prvom redu endoskopskim putem (endoskopska retrogradna kolangiopankreatografija i sfinkterektomija). Zahvat se izvodi bez anestezije i pogodan je u starijih osoba i bolesnika u kojih postoji rizik za operacijski zahvat u općoj anesteziji. Tek u slučaju neuspjeha tog načina liječenja, indiciran je kirurški zahvat.
 
 
Dr.sc. Brankica Mijandrušić Sinčić, dr.med.