Nadbubrežna žlijezda
 
DOM ADRENALINA
 
Nadbubrežna žlijezda parna je endokrina žlijezda, smještena uz gornji pol bubrega. Sastoji se od dva dijela: kore i srži, koji se međusobno razlikuju i po podrijetlu i po funkciji.
 
 
U kori se odvija proizvodnja, odnosno sinteza važnih hormona, poput mineralokortikoida, glukokortikoida te steroidnih androgena (tzv. „muških hormona“). Glavni je predstavnik glukokortikoida hormon kortizol koji ima važnu ulogu u metabolizmu glukoze, koštanog i mišićnog tkiva, u proizvodnji krvnih stanica i funkciji imunološkoga sustava. Mineralokortikoidi sudjeluju u održavanju ravnoteže vode i elektrolita, poput natrija, kalija i klorida. Srž nadbubrežne žlijezde mjesto je proizvodnje katekolamina, adrenalina i noradrenalina. Hormoni srži nadbubrežne žlijezde važni su u svladavanju stresnih stanja, jer pripremaju organizam za iznenadne i velike tjelesne napore.
 
 
Ni previše ni premalo
 

Poremećaji funkcije nadbubrežnih žlijezda mogu se očitovati smanjenjem izlučivanja ili pretjeranim izlučivanjem njezinih hormona. Smanjenje izlučivanja najčešće nastaje zbog atrofije žlijezda (Addisonova bolest), a povećanje je obično posljedica tumora nadbubrežne žlijezde.

Incidentalomi nadbubrežne žlijezde tumori su otkriveni tijekom dijagnostičke obrade nekog drugog kliničkog stanja. U pravilu je riječ o dobroćudnim tumorima koji su većinom nefunkcionalni, tj. neaktivni, dok mali broj tumora proizvodi neki od hormona nadbubrežne žlijezde, što dovodi do pojave karakterističnih simptoma.

Cushingov sindrom
Od hormonski aktivnih tumora, najčešći je tumor koji luči kortizol. Skup kliničkih simptoma/znakova koji su posljedica povišene razine kortizola zovemo Cushingov sindrom. Bolesnik s Cushingovim sindromom često ima povišen krvni tlak, šećernu bolest, pojačanu dlakavost tijela i karakterističan raspored masnoga tkiva (masno tkivo nakuplja se u području lica, vrata, iznad ključnih kosti i u području ramena). Kod bolesnika s Cushingovim sindromom često je prisutna mišićna slabost, a mogu se žaliti i na brz dobitak na tjelesnoj težini te na lako zadobivanje modrica po tijelu. Dijagnostika Cushingovog sindroma temelji se na dokazu prekomjernog lučenja kortizola, kao i na dokazu poremećene hormonske ravnoteže između hipofize i nadbubrežne žlijezde.

Hormon kortizol ima svoj dnevni ritam lučenja. Naime, normalno je vrijednost kortizola najviša u 6-8 sati ujutro, zatim progresivno pada do 50% jutarnje vrijednosti u popodnevnim satima i čak do 80% jutarnje vrijednosti u kasnim večernjim satima. Taj se prirodni ritam jako rano gubi u Cushingovom sindromu.

Drugi funkcionalni tumori nadbubrežne žlijezde znatno su rjeđi. Tumori koji proizvode aldosteron (mineralokortikoid) očituju se povišenim krvnim tlakom, a ponekad i niskom koncentracijom kalija u krvi. U dijagnostici je važno odrediti omjer aldosterona i renina (hormona koji se luči u bubregu i koji je važan u regulaciji tlaka i elektrolita). Ponekad je potrebno raditi i neke dodatne funkcionalne testove kako bismo dokazali da se radi o tumoru koji pojačano luči aldosteron.

Feokromocitom

To je tumor srži nadbubrežne žlijezde, koja proizvodi adrenalin i noradrenalin, a očituje se napadajima povišenoga krvnog tlaka, praćenim ubrzanim radom srca, pojačanim znojenjem i glavoboljom. Kod sumnje na feokromocitom najpouzdaniji test je određivanje metanefrina i normetanefrina u urinu skupljanom tijekom 24h.


Tumori koji proizvode androgene (muške spolne hormone) dovode do pojačanog rasta dlaka kod žena, rjeđe do virilizacije (razvoja muških spolnih karakteristika u žena).

CT je glavna slikovna dijagnostička metoda u dokazivanju tumora nadbubrežne žlijezde, a operacija je metoda izbora za liječenje bolesnika s funkcionalnim tumorima kao i bolesnika s nefunkcionalnim tumorima koji su veći od 4 cm ili imaju zloćudne karakteristike na CT-u (nepravilan oblik, krvarenje, nekroza.).

Nefunkcionalne tumore manje od 4 cm pratimo tako da se analiziraju hormoni iz krvi ili mokraće te se ponavlja CT trbuha u određenim vremenskim intervalima.

Addisonova bolest

Addisonova bolest progresivan je gubitak funkcije kore nadbubrežnih žlijezda. Dijagnoza se postavlja na osnovi kliničke slike koju karakteriziraju umor, slabost, gubitak apetita, mučnina, ili pak povraćanje uz pojavu tipične prljavosmeđe, katkad brončane pigmentacije kože, posebice na mjestima izloženima suncu, kožnim brazdama te sluznici usne šupljine i gingive. Manjak kortizola očituje se gubitkom tjelesne težine, često uz neodređene bolove u trbuhu. Bolesnici mogu imati i niske vrijednosti šećera u krvi (hipoglikemiju), umorni su, iscrpljeni i pate od niskoga krvnog tlaka.

Ako postoji naglo nastala potreba za kortizolom, kao primjerice u stanjima infekcije, velikog stresa ili operacije, bolest može napredovati do po život opasnoga stanja, koje nazivamo adrenalnom krizom, stanja vrlo niskog krvnoga tlaka i teškog elektrolitskog disbalansa. U dijagnostici Addisonove bolesti, pored kliničke slike, važan je i laboratorijski nalaz poremećaja elektrolita (niske vrijednosti natrija i visoke vrijednosti kalija).

Dijagnozu potkrepljuju niske razine kortizola u plazmi, koje su obično praćene povišenim razinama ACTH (adrenokortikotropni hormon hipofize). Za potvrdu dijagnoze radi se i funkcionalni test (ACTH stimulacijski test). Bolesnicima s Addisonovom bolešću potrebna je doživotna primjena hidrokortizona (sintetska zamjena za kortizol), a najčešće i fludrokortizona (zamjena za aldosteron).

 
 
Dr. sc. Tamara Turk Wensveen, dr. med.